Vroege middeleeuwen (550-1000 n. Chr.)

Het ontstaan van de nederzetting Herderewich

De Veluwe, zoals wij die nu kennen, zag er in vroegere tijden heel anders uit. In het noordwesten, op het huidige grondgebied van Harderwijk stroomden twee beekjes, die aan de basis lagen van bewoning: later Harderwijk en Hierden. Aan de noordelijk kant van Harderwijk stroomt de Hierdense Beek. Deze ontspringt in het Uddelermeer en heet vervolgens Staverdense Beek, Leuvenumse Beek en tenslotte Hierdense Beek. Het tweede beekje, de Sypelbeek, ontsprint ten zuidoosten van Harderwijk, aan de rand van het buurtschap Tonsel. Ze stroomt richting het huidige centrum in twee stroomgebieden, langs de Oranjelaan en Stationslaan als Onderste Sypel, en als Bovenste Sypel via de groene long langs het Hoge Pad. Geleidelijk ontstond, aan een beek en dichterbij de Zuiderzee, een nederzetting van boeren, handelaren en ambachtslieden.

Selhorst

Veel is er niet bekend over de vroegste geschiedenis van Harderwijk. De naam Herderewich, Herderwike of Arderwike of hoe de naam ook werd gespeld in de oudste stukken, ontbreekt elk spoor in de schriftelijke bronnen uit de periode voor 1231. Een verklaring voor de naam Herderewich zou zijn dat herders met hun kudden vee een wijkplaats, een veilige plek, voor overstromingen zochten op hoger gelegen en hardere grond. Zij vonden die plek in de buurt van Selhorst, een vroonhoeve die behoorde aan het Kapittel van St-Marie in Utrecht. Een vroonhoeve is meer dan een boerderij; het is een kleine nederzetting. Het is bekend dat bij Selhorst een kerk hoorde, de Sint-Nicolaaskerk. Tot nu toe is niet bekend wat de precieze plek geweest is van deze oudste Harderwijker kerk. Een concrete aanwijzing is dat de Luttekepoort vroeger ook wel de Sint-Nicolaaspoort werd genoemd. Selhorst ontstond ongeveer in het jaar 1100 en lag waarschijnlijk gelegen ten zuidoosten van de huidige binnenstad. Het was de locatie waar de landbouwproducten werden verzameld en vervoerd over de Veluwe en het water naar andere gebieden.

Bij het kaartje: Plattegrond van Harderwijk uit 1568, getekend door Van Deventer. Rechthoek: vermoedelijk de locatie van de Sint Nicolaaskerk. Cirkel: vermoedelijke locatie van de Selhorst.