Tweede Wereldoorlog (1940-1945)

Harderwijk merkte de eerste tijd niet veel van de oorlog die in 1940 uitbrak. Het opvallendste was de evacuatie van Nijkerk op 11 en 12 mei. Ongeveer achtduizend Nijkerkers kwamen voor een dag of vier naar Harderwijk, zodat de bevolking toen verdubbelde. Op 14 mei arriveerde een Duitse auto met vier inzittenden bij het stadhuis. De burgemeester kreeg te horen dat Harderwijk bezet was. Aanvankelijk veranderde er weinig. De scholen begonnen weer en mensen gingen naar het werk. Maar later veranderde de sfeer in Nederland. In augustus 1941 vergaderde de gemeenteraad voor het laatst. Al snel moest iedereen een persoonsbewijs bij zich dragen, en goederen gingen op de bon. Later werden auto’s, vrachtwagens, fietsen en radio’s gevorderd. De klokken uit de stadhuistoren en van de Sint Catharinakerk werden meegenomen en omgesmolten tot wapentuig.

Stellung Hase

In de stadsweiden bouwde de Duitse bezetter een tweetal radiotorens, onderdeel van Stellung Hase, het luchtverdedigingssysteem dat bestond uit bunkers, afweergeschut en munitieopslag. Vijandige vliegtuigen konden met dit systeem opgespoord worden. Restanten van dit radarstation zijn gevonden in het natuurpark en het Crescent Park. 117 vliegeniers zijn in en rondom Harderwijk om het leven gekomen. Ze worden in ere gehouden door een monument in het Wolderwijd.

Verzet

Ook in Harderwijk waren er mensen die zich verzetten tegen de Duitse overheersing. Ze pleegden een aanslag op de spoorlijn Amersfoort-Zwolle of saboteerde Duitse activiteiten. Een bekende verzetsstrijder is Wouter van Dam. Hij werkte op het stadhuis en zorgde ervoor dat talloze mensen een vals persoonsbewijs kregen. Op 2 maart 1945 werd hij gefusilleerd.

Joodse inwoners

De meeste van de negenendertig Joodse Harderwijkers werden tijdens de oorlog opgepakt en naar concentratiekampen gebracht. Eenentwintig van hen werden omgebracht, onder hen Jetje Härtz, een meisje van drie jaar. Zij worden herdacht middels een plaquette bevestigd aan de voormalige Joodse synagoge, en een gedenksteen op de begraafplaats Oostergaarde.

Bevrijding

Harderwijk werd op 18 april 1945 bevrijd door de Canadezen. Zij reden met tanks via Ermelo de stad binnen Door het optreden van Marinus Baars, districtscommandant van de Binnenlandse Strijdkrachten, werd Harderwijk zonder veel bloedvergieten bevrijd.

Meer informatie is te vinden in de speciale uitgaven die Herderwich heeft uitgebracht.