Beeldenstorm 1566

In 1517 publiceerde de Duitse monnik en professor in de theologie (godgeleerdheid) Maarten Luther (1483-1546) 95 stellingen. Die stellingen waren behoorlijk kritisch over de Rooms-Katholieke Kerk. Luther werd de Kerk uitgezet en stichtte de Lutherse Kerk. Dat was het begin van de reformatie, het ontstaan van de protestantse kerken. De meeste protestanten wilden in kerkgebouwen geen beelden, schilderijen van heiligen en altaren. Ze vonden dat afgoderij: een kerkgebouw moest eenvoudig zijn ingericht, zonder tierelantijnen.

Ook Harderwijk ging over tot het protestantisme. Rond 1566 verzetten Harderwijkers zich steeds openlijker tegen Filips II, koning van het Spaanse Rijk. Aangezet door hagenpredikers, waaronder Jan Aertsz Mandemaker, afkomstig uit Alkmaar, sloegen beeldenstormers toe in Harderwijk. Veel katholiek eigendommen, waaronder beelden, schilderijen van heiligen en altaren werden vernield en sieraden gestolen. Na deze beeldenstorm werden de bestaande kerken geschikt gemaakt voor meer sobere, protestantse kerkdiensten. Het Minderbroedersklooster werd van alle franje ontdaan. Daarna trokken de beeldenstormers naar de Grote Kerk, die toen nog Onze Lieve Vrouwekerk of Mariakerk heette. Na overleg konden de eenentwintig altaren en de meeste beelden in de nacht van 25 op 26 september worden weggehaald. Het kostbare hoogaltaar werd echter door de beeldenstormers vernield. Gelukkig bleven de fresco’s – muur- en plafondschilderingen – gespaard. Ze waren in 1561-1562 aangebracht door Ewolt van Delft en zijn dochter Agatha van Deventer. Een halve eeuw later heeft men er de witkwast overheen gehaald, zodat de kerkgangers tijdens de preek niet meer door de schilderingen werden afgeleid.

Ook werden het klooster en de kapel van het Catharinaklooster na de beeldenstorm gesloten. Vanaf 1600 werden er in de kapel collegezalen van het gymnasium gevestigd. Een tweede beeldenstorm deed zich voor in 1572, het fraterhuis en de bijbehorende kapel liepen toen veel schade op.