Koloniaal Werfdepot (1815-1909)

Na de Bataafs-Franse tijd kwamen de gebouwen in de Smeepoortstraat in 1815 in gebruik bij het Depot-Bataillon van de Troupes in de Koloniën no. 33, ofwel een koloniaal depot. Een militair depot is een plek waar troepen worden verzameld, gekleed en geoefend. In 1844 veranderde de naam in Koloniaal Werfdepot.

Opleiding

In het depot in Harderwijk werden de soldaten in een week of zes voorbereid op hun dienst in toenmalige Nederlands-Indië, nu Indonesië. In de 94 jaar dat het depot bestond, zijn vele tienduizenden militairen in Harderwijk hun dienst in de koloniën begonnen. De ‘kolonialen’ kwamen niet alleen uit Nederland, maar ook uit andere Europese landen, vooral uit Duitsland. Er zijn hier zelfs Ghanese troepen geweest. Ook militairen uit Amerika. Zij werden geronseld en kregen een handgeld (een soort premie) als ze een contract ondertekenden.

Gootgat van Europa

Dat handgeld, soms oplopend tot 250 à 300 gulden, werd meestal tijdens de opleiding in Harderwijk opgemaakt. Harderwijk genoot in die tijd de twijfelachtige eer ‘het gootgat van Europa’ te worden genoemd, vanwege de vele kroegen en bordelen in de stad. Aan de ene kant waren de Harderwijkers blij met deze forse bron van inkomen. Aan de andere kant was er veel kritiek op het uitbundige uitgaansleven in de stad, inclusief talrijke vechtpartijen.

Onder de kolonialen waren mensen die nog steeds beroemd zijn zoals Hendrik Colijn (1869-1944), diverse keren minister-president, die ook zijn koloniale opleiding in Harderwijk kreeg.

Na elke opleidingsperiode vertrokken op zaterdagmorgen onder begeleiding van militaire muziek en gejoel van de Harderwijker jeugd de militairen naar het station (vanaf 1863) om met de trein naar Rotterdam te gaan en vandaar met de boot naar onze koloniën.

Depot verplaatst naar Nijmegen

In 1907 besloot de regering het Harderwijker Werfdepot naar Nijmegen over te plaatsen. Het laatste detachement koloniale militairen verliet op 1 mei 1909 de stad. Op 2 november van hetzelfde jaar trokken infanteristen in dezelfde kazerne. Daarmee werd Harderwijk een garnizoensstad.

In 1922 veranderde de naam in Oranje-Nassaukazerne. Na de Tweede Wereldoorlog werd de kazerne bekend als spionnenschool, de populaire naam voor de School Militaire Inlichtingendienst (SMID). Talrijke dienstplichtigen leerden hier Russisch. In 1988 verlieten de laatste militairen de kazerne.

Nu is het gebouw een appartementencomplex waarbij het smeedijzeren hek nog aan de koloniale tijd herinnert.