Grote stadsbrand (1503)

Op 31 juli 1503 brandde Harderwijk tot op de grond toe af. Van Harderwijk bleef niets veel over dan een rokende en smeulende puinhoop.

Het verhaal van de vernietiging van Harderwijk vormt geen uitgebreid item in de geschiedenisboekjes. Enerzijds komt dit omdat er weinig documentatie over is, anderzijds ook omdat dergelijke rampen veel vaker voorkwamen. Pater Jan de Waal, afkomstig uit het St. Agnesklooster in Amersfoort, was toevallig op bezoek in Harderwijk en heeft verslag gedaan van de brand. Zijn beschrijving is in het klooster teruggevonden. De huizen in de steden waren veelal van hout en de daken van riet, een goedkope en voor de hand liggende dakbedekking. Het koken vond plaats op open vuren en ook bij ambachtelijke werkzaamheden als ‘bakken’, ‘smeden’ en ‘brouwen’ werd open vuur gebruikt. Even niet opletten kon een brandje veroorzaken en als de omstandigheden ongunstig waren, bij langdurige droogte of veel wind bijvoorbeeld, kon het vuur snel aanwakkeren tot een enorme omvang. Het blussen gebeurde met tonnen water dat uit nabijgelegen meren of plassen gehaald moest worden. Een klein brandje kon daardoor snel uitlopen tot een enorme catastrofe van ongekende omvang. Zo moet het ook in 1503 in Harderwijk gegaan zijn.

De brand was enorm en verwoestend

Er zouden slechts 7 tot 40 huizen gespaard zijn gebleven en het aantal omgekomen slachtoffers varieerde van 1.000 tot 1.500, waaronder 300 leerlingen van de Gelderse School. Op een bevolking van 3.000 inwoners was dat een enorm aantal waarbij nog niet eens de gewonden zijn meegerekend. We kunnen aannemen dat de gewonden in de kloosters in de omgeving zijn opgenomen en dat velen van hen onder verschrikkelijke omstandigheden zijn gestorven. De schippers die Harderwijk aandeden, zullen verschrikt zijn geweest van het beeld dat men aantrof en het verhaal in de havens hebben verteld. Er kwam hulp op gang. Kampen had geld ingezameld voor een kruistocht tegen de Turken maar dat mocht worden geschonken voor de wederopbouw van de Harderwijk. Arnhemmers kwamen, onder leiding van hun burgemeester, de ergste puinhopen opruimen en Harderwijk mocht als privilege een eigen munt gaan slaan. Met het opruimen van de puinhopen zal men maanden, zo niet jaren, bezig zijn geweest. En dan breekt omstreeks 1512 de pest uit en heerste er opnieuw grote sterfte in de stad.